ప్రస్తుతం ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్ర ఎన్నికల కమిషనర్‌గా వ్యవహరిస్తున్న అనిల్‌ చంద్ర పునేఠాను 2019 ఏప్రిల్‌ 5న కేంద్ర ఎన్నికల సంఘం రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ప్రధాన కార్యదర్శి (సీఎస్‌) పదవి నుంచి తొలగించింది. ఎన్నికలతో సంబంధంలేని పోస్టులో నియమించాలని ఆదేశించింది.
2019లో చంద్రబాబు నాయుడు ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న సమయంలో ఈ పరిణామం చోటుచేసుకుంది. కేంద్ర ఎన్నికల సంఘం ఆదేశాలను పునేఠా అమలు చేయకపోవడం, పోలీసు అధికారుల బదిలీలపై ఎన్నికల సంఘం నిర్ణయాన్ని రద్దు చేయడం ఈ చర్యకు ప్రధాన కారణాలు.
1. అసలు వివాదం ఎలా ప్రారంభమైంది?
2019 మార్చి 26
2019 అసెంబ్లీ, లోక్‌సభ ఎన్నికల నేపథ్యంలో ముగ్గురు పోలీసు అధికారులను బదిలీ చేయాలని కేంద్ర ఎన్నికల సంఘం ఆదేశించింది.
ఆ ముగ్గురు అధికారులు
1.ఏబీ వెంకటేశ్వరరావు – రాష్ట్ర ఇంటెలిజెన్స్‌ డీజీ.
2.రాహుల్‌ దేవ్‌ శర్మ – కడప జిల్లా ఎస్పీ.
3.ఏ. వెంకటరత్నం – శ్రీకాకుళం జిల్లా ఎస్పీ.
ఈ అధికారులు అధికార తెలుగుదేశం పార్టీకి అనుకూలంగా వ్యవహరిస్తున్నారని వైయస్సార్‌సీపీ అప్పట్లో కేంద్ర ఎన్నికల సంఘానికి ఫిర్యాదు చేసింది. ఈ ఫిర్యాదుల నేపథ్యంలో ఎన్నికల సంఘం వారిని బదిలీ చేయాలని ఆదేశించింది.
2. ఎన్నికల సంఘం ఉత్తర్వులను రద్దు చేసిన పునేఠా
2019 మార్చి 26, 27
•మార్చి 26న ఎన్నికల సంఘం ఆదేశాల మేరకు ముగ్గురు పోలీసు అధికారులను బదిలీ చేస్తూ సీఎస్‌ అనిల్‌ చంద్ర పునేఠా జీవో నంబర్‌ 716 జారీ చేశారు.
•అయితే మరుసటి రోజు మార్చి 27న ఇంటెలిజెన్స్‌ డీజీ ఏబీ వెంకటేశ్వరరావు బదిలీని రద్దు చేసేలా జీవో నంబర్‌ 720 జారీ చేశారు.
•అదేవిధంగా ఎన్నికల విధుల పరిధిలోకి వచ్చే పోలీసు అధికారులను పేర్కొంటూ జీవో నంబర్‌ 721 విడుదల చేశారు.
•ఈ జాబితా నుంచి ఇంటెలిజెన్స్‌ డీజీని మినహాయించారు.
•ఇంటెలిజెన్స్‌ విభాగానికి ఎన్నికలతో సంబంధం లేదని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం వాదించింది.
కేంద్ర ఎన్నికల సంఘం ఆదేశాలను అమలు చేసిన తర్వాత వాటిని రద్దు చేస్తూ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఉత్తర్వులు జారీ చేయడం వివాదానికి దారితీసింది. (The Times of India)
3. హైకోర్టుకు వెళ్లిన చంద్రబాబు ప్రభుత్వం
2019 మార్చి 29
ఏబీ వెంకటేశ్వరరావు బదిలీని వ్యతిరేకిస్తూ అప్పటి రాష్ట్ర ప్రభుత్వం హైకోర్టును ఆశ్రయించింది.
ఎన్నికల విధులతో సంబంధంలేని ఇంటెలిజెన్స్‌ డీజీని బదిలీ చేసే అధికారం ఎన్నికల సంఘానికి లేదని వాదించింది.
అయితే హైకోర్టు రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి మధ్యంతర ఉపశమనం ఇవ్వడానికి నిరాకరించింది.
ఎన్నికల సంఘం బదిలీ ఉత్తర్వులను నిలిపివేయడానికి తగిన కారణాలు లేవని పేర్కొంది.
దీంతో ఏబీ వెంకటేశ్వరరావును ఇంటెలిజెన్స్‌ డీజీ పదవి నుంచి బదిలీ చేయాల్సి వచ్చింది. ఎన్నికల విధులు అప్పగించకూడదని కూడా ఆదేశించారు.
4. పునేఠాను ఢిల్లీకి పిలిపించిన కేంద్ర ఎన్నికల సంఘం
2019 ఏప్రిల్‌ 2
ఎన్నికల సంఘం ఆదేశాలను రద్దు చేయడంపై వివరణ కోరుతూ పునేఠాను ఢిల్లీకి పిలిపించింది.
అప్పటి ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్‌ సునీల్‌ అరోరా ముందు పునేఠా హాజరయ్యారు.
ఆ సమావేశంలో ఎన్నికల సంఘం ప్రశ్నించినట్లు వార్తలు వెలువడ్డ అంశాలు:
•ఎన్నికల సంఘం ఆదేశాలను అమలు చేసిన తర్వాత ఎందుకు రద్దు చేశారు?
•ఎన్నికల సంఘం అనుమతి లేకుండా బదిలీ ఉత్తర్వులను ఎలా మార్చారు?
•రాష్ట్ర డీజీపీ ఇచ్చిన నోట్‌ ఆధారంగా ఎన్నికల సంఘం నిర్ణయాన్ని ఎందుకు రద్దు చేశారు?
•ఎన్నికల సంఘం ఆదేశాల ఉల్లంఘనపై ఎందుకు చర్యలు తీసుకోకూడదు?
పునేఠా ఇచ్చిన వివరణపై ఎన్నికల సంఘం అసంతృప్తి వ్యక్తం చేసినట్లు అప్పటి తెలుగు మీడియా కథనాలు పేర్కొన్నాయి.
5. పునేఠాను సీఎస్‌ పదవి నుంచి తొలగించిన ఎన్నికల సంఘం
2019 ఏప్రిల్‌ 5 – కీలక నిర్ణయం
కేంద్ర ఎన్నికల సంఘం అనిల్‌ చంద్ర పునేఠాను ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వ ప్రధాన కార్యదర్శి పదవి నుంచి తప్పించింది.
ఎన్నికల సంఘం నిర్ణయంలో ప్రధానాంశాలు..
•పునేఠాను రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ప్రధాన కార్యదర్శి పదవి నుంచి తొలగించడం.
•ఎన్నికలతో సంబంధంలేని పోస్టులో ఆయనను నియమించాలని ఆదేశించడం.
•ఎన్నికల ప్రక్రియ పూర్తయ్యే వరకు ఎన్నికల విధులకు దూరంగా ఉంచడం.
•1983 బ్యాచ్‌ ఐఏఎస్‌ అధికారి ఎల్వీ సుబ్రహ్మణ్యంను రాష్ట్ర నూతన ప్రధాన కార్యదర్శిగా నియమించడం.
•2019 మే 23 వరకు పునేఠాకు ఎన్నికల సంబంధిత బాధ్యతలు అప్పగించకూడదని ఆదేశించడం.
ఈ నిర్ణయం 2019 ఏప్రిల్‌ 11న ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో జరగాల్సిన అసెంబ్లీ, లోక్‌సభ పోలింగ్‌కు ఆరు రోజుల ముందు వెలువడింది.
6. అప్పట్లో చంద్రబాబు స్పందన
పునేఠాను తొలగించడాన్ని అప్పటి ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడు తీవ్రంగా వ్యతిరేకించారు.
కేంద్ర ఎన్నికల సంఘం పక్షపాతంతో వ్యవహరిస్తోందని విమర్శించారు.
ఎన్నికల సంఘం తన అధికారులను మార్చినా తాను ఒత్తిడికి తలొగ్గబోనని పేర్కొన్నారు.
ఎన్నికల సంఘం చర్యల వెనుక రాజకీయ కారణాలున్నాయని చంద్రబాబు అప్పట్లో ఆరోపించారు.
7. ప్రస్తుతం రాష్ట్ర ఎన్నికల కమిషనర్‌గా అదే పునేఠా
2026 ఏప్రిల్‌ 17న అనిల్‌ చంద్ర పునేఠాను ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్ర ఎన్నికల కమిషనర్‌గా మళ్లీ చంద్రబాబు నియమించారు. ప్రస్తుతం రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘం ప్రధాన అధికారిగా పునేఠా ఉండగానే.. గడచిన రెండు రోజులుగా స్థానిక ఎన్నికల్లో టీడీపీ గూండాలు చెలరేగిపోయారు. నామినేషన్లు వేసే పరిస్థితి లేదు. పోలీసులు, అధికార పార్టీ కుమ్మక్కు రాష్ట్రంలో పరిస్థితులను దిగజార్చింది.